طبقه بندی خصوصیات مهم رسانه های آموزشی برای خرید یا به کارگیری

بدون شک، آگاهی از خصوصیات هر رسانه به کاربرد صحیح آن کمک می کند. دکتر هوارد لویی ( Howard Leuis ) استاد سابق دانشگاه ایندیانا در بخش تکنولوژی، سیستم های آموزشی تحقیقاتی را که در زمینه رسانه های آموزشی صورت گرفته به صورت یک نمودار خلاصه و تنظیم کرده است. او معتقد است طبقه بندی خصوصیات این رسانه ها بسیار مهم است. زیرا توجه به این خصوصیات، اعتبار و تأثیر ارتباطی مستقیم و غیر مستقیم هر یک از آنها را روشن تر می سازد.

1-خصوصیات ظاهری رسانه ( شکل ظاهری وسیله انتقال پیام )

الف-کدام کانال های حسی هنگام استفاده از رسانه به کار گرفته می شوند؟ ( در مورد هر رسانه باید به این خصوصیات از لحاظ روان شناسی توجه کرد ):

1-دیداری، رسانه هایی را شامل می شود که به نوعی با تکیه بر این حس طراحی شده اند.

2-شنیداری، انواعی از رسانه ها را شامل می شود که عوامل حسی ممکن در شنوایی فراگیر را مورد هدف قرار می دهند.

3-تمرکز بر حس لامسه، رسانه هایی را شامل می شود که با توجه به عملکرد این حس تهیه شده باشند.

4- تمرکز بر بیش از یک کانال حسی، شامل رسانه هایی است که از طریق متأثر کردن چندین حس، پیامی را به فراگیر منتقل می کنند.

ب- شکل ظاهری یک رسانه از لحاظ کمی

ج-تداوم ایماژ ( یا صورت خیال ) آن با دوام رسانه از لحاظ محتوایی که بتواند به طور مؤثر عمل کند و تأثیر پیام آن در فراگیرنده باقی بماند.

د-دامنه ای که یک رسانه در آن ادراک پذیر باشد. یعنی تعداد مواردی که در یک رسانه ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.

هـ- وضوح تصویری یا قابل تمیز کردن تفاوتها و شباهتها در متن آن

و- قابلیت تکثیر یک رسانه.

2- خصوصیات بیانی رسانه ( محتوایی که یک فرایند انتقال پیام در بر خواهد داشت )

الف- محتوای یک رسانه تا چه اندازه قابل کد گذاری و شماره بازیابی است؟

1-انواع مختلف کدها و نظام های شماره گذاری وجود دارد که به وسیله آن می توان محتوای یک رسانه را به منظور بازیابی سریع تر نشانه گذاری کرد.

2-دستورالعمل هایی که به صورت حقیقی و واقعی همراه رسانه ها وجود دارند و استفاده از آنها می تواند کلاﹰ کاربرد محتوای یک رسانه را آسان تر سازد.

-باید جزئیات تصویری در رسانه را در نظر گرفت. یعنی جزئیاتی که به درک تصاویر یک رسانه کمک بیشتری می کنند.

-می توان بر اساس کاربرد رنگ در یک رسانه کد گذاری کرد. اینکه استفاده یا عدم استفاده از رنگی خاص چه تأثیری در تسهیل یادگیری دارد.

-به کار گیری عامل حرکت در رسانه که درک محتوای آن را بهتر و آسان تر می کند.

-ابعادی که از طریق آنها می توان یک محتوا را مورد توجه خاص قرار داد.

-تأثیرات چند گانه بودن محتوای یک رسانه که خود از نظر روان شناسی ارتباطی قابل توجه است.

ب- آشنا بودن محتوای رسانه برای فراگیران مورد نظر و کاربران یک مرکز:

1-از نظر فرهنگی، 2- از نظر درسی، 3- از نظر سطح یادگیری.

3- خصوصیاتی که نحوه استفاده از رسانه را به صورت عملی در کلاس میسر می سازد یا استفاده از آن را به صورت انفرادی در بر می گیرد. ( ضمناﹰ این مورد، موارد استفاده پیامی را هم که در این رسانه موجود است در بر می گیرد ).

الف- ابعاد کنترلی، یعنی مواردی که استفاده کننده باید رعایت کند:

1-تعداد دفعات و میزان مراجعه به آن رسانه می تواند ملاک قرار گیرد.

2-ثبات یا انعطاف پذیری کاربردی یک رسانه در استفاده های فردی و گروهی

3-ثبات یا انعطاف پذیری در تقدم و تأخر مطالب.

ب-نکاتی که از لحاظ تدارکاتی اهمیت دارند عبارتند از:

1-تا چه اندازه کاربرد یک رسانه به ماشین یا ابزار خاصی وابسته است؟

2-تا چه اندازه کاربر یک رسانه به محیط خاص و شرایط ویژه نیاز دارد؟

3-برای استفاده از یک رسانه، باید چه اندازه وقت صرف آماده سازی کرد؟

4- برای استفاده از آن، استفاده کننده یا کاربر تا چه اندازه به مهارت یا آشنایی خاصی نیاز خواهد داشت.

ج- نکاتی که از لحاظ ارزیابی مد نظر قرار می گیرد عبارتند از:

1-آیا به غیر از ارسال پیام از طریق این رسانه، نحوه ارزیابی از فراگیر در مورد میزان یادگیری او از پیام و محتوای آن پیش بینی شده است؟

2-برای ارزیابی از میزان یادگیری، آیا به امکانات و وسایل خاصی نیاز خواهد بود؟

 

منبع: کتاب طراحی و آشنایی با مراکز مواد و منابع یادگیری، دکتر محمد رضا افضل نیا، (1384). تهران. سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها ( سمت ). مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی. از صفحه ۲۹۰ تا ۲۹۳